Symptomen vitamine D-tekort: vermoeidheid en botpijn

In Nederland heeft ongeveer de helft van de thuiswonende ouderen een te lage vitamine D-spiegel — en dat is maar één groep die risico loopt. Deze pagina helpt je herkennen wat een vitamine D-tekort precies met je lichaam doet, en wanneer het slim is om de huisarts te bellen.

Veelvoorkomende symptomen: vermoeidheid, botpijn, spierpijn · Risicogroepen: mensen met weinig zonlicht, donkere huid · Botklachten: osteoporose, botbreuken, pijnlijke botten · Spierproblemen: krampen, zwakte, trillingen · Andere signalen: slechte wondgenezing, verhoogde pijngevoeligheid

Hoe merk je dat je een vitamine D tekort hebt?

Een tekort aan vitamine D uit zich lang niet altijd meteen. Veel klachten beginnen geleidelijk en worden makkelijk aan iets anders toegeschreven. Vermoeidheid en moeheid staan bovenaan de lijst. Wie chronisch moe is zonder duidelijke reden, kan baat hebben bij het controleren van de vitamine D-spiegel.

Vermoeidheid en moeheid

Vermoeidheid is het meest genoemde symptoom bij vitamine D-tekort. Studies tonen aan dat mensen met een lage vitamine D-spiegel vaker last hebben van lusteloosheid en weinig energie. Vooral in de winter, wanneer de zon laag staat en mensen meer tijd binnenshuis doorbrengen, kan een tekort extra merkbaar worden. Het gevoel van constante vermoeidheid kan dagelijkse activiteiten flink beïnvloeden.

Bot- en spierpijn

Vitamine D speelt een belangrijke rol bij de opname van calcium in de botten. Te weinig vitamine D leidt tot zachtere botten, wat botpijn en stijfheid veroorzaakt. Volgens Thuisarts.nl kan een tekort ook leiden tot spierzwakte. Klachten uiten zich vooral in de benen en de rug. Wie pijn heeft in de bovenbenen of moeite heeft met traplopen, doet er goed aan de vitamine D-status te laten controleren.

Spierkrampen en zwakte

Naast pijn kunnen ook spierkrampen en algemene spierzwakte optreden. Dit uit zich in het niet goed kunnen optillen van gewichten, moeite met opstaan uit een stoel, of het gevoel dat de spieren snel vermoeid raken. Ook trillingen in de spieren worden regelmatig gemeld. De klachten zijn vaak het sterkst in de winterperiode.

Wat zijn de oorzaken van een vitamine D-tekort?

Vitamine D wordt voor een groot deel aangemaakt onder invloed van zonlicht op de huid. In Nederland is die aanmaak vooral in de wintermaanden vaak onvoldoende. Verschillende factoren kunnen de kans op een tekort verhogen.

Weinig blootstelling aan zon

De belangrijkste bron van vitamine D is ultraviolet B-straling uit zonlicht. In de periode van oktober tot maart staat de zon in Nederland te laag voor effectieve vitamine D-aanmaak. Wie daarnaast weinig buitenkomt, bijvoorbeeld door kantoorwerk of een verblijf in een zorginstelling, heeft een verhoogd risico. Thuiswonende ouderen in Nederland hebben volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap in ongeveer de helft van de gevallen een te lage vitamine D-spiegel. Bij bewoners van zorginstellingen loopt dat op tot 85 tot 90 procent, volgens Zorgwijzer.nl.

Donkere huid of binnenshuis leven

Mensen met een donkere huid produceren minder vitamine D bij dezelfde blootstelling aan zonlicht. Het melanine in de huid blokkeert een deel van de UV-straling, waardoor de aanmaak van vitamine D trager verloopt. Oudere mensen maken ook minder vitamine D aan, omdat de huid minder efficiënt wordt. Zwangeren en vrouwen ouder dan 50 jaar hebben eveneens een verhoogde behoefte.

Voedingsgebrek

Naast zonlicht is vitamine D ook te verkrijgen via voeding, maar weinig voedingsmiddelen bevatten van nature hoge hoeveelheden. Vette vis, eieren en lever zijn enkele bronnen. Veganisten en vegetariërs kunnen moeilijker aan voldoende vitamine D komen via voeding alleen. Obesitas vermindert de beschikbaarheid van vitamine D doordat het opgeslagen wordt in vetweefsel, waardoor minder beschikbaar is voor het lichaam.

De tabel hieronder toont de belangrijkste risicogroepen en de aanbevelingen volgens Thuisarts.nl.

De consequentie is dat een tekort zich sluimerend opbouwt. De gevolgen voor de botgezondheid worden pas zichtbaar als de schade al is aangericht. Vroege herkenning en suppletie kunnen dit voorkomen.

Wat doet een vitamine D tekort met je huid?

De effecten van vitamine D-tekort reiken verder dan alleen vermoeidheid en spierpijn. Ook de huid kan tekenen tonen, hoewel het verband niet altijd direct zichtbaar is.

Eczeem en huidklachten

Er zijn aanwijzingen dat vitamine D een rol speelt bij het immuunsysteem van de huid. Een tekort wordt in verband gebracht met verergering van eczeem en andere huidaandoeningen. Het is geen directe oorzaak, maar een lage vitamine D-spiegel kan bijdragen aan ontstekingsreacties in de huid. Onderzoek suggereert dat suppletie bijdraagt aan een betere huidgezondheid bij mensen met eczeem.

Slechte wondgenezing

Vitamine D is betrokken bij de aanmaak van stoffen die een rol spelen bij wondheling. Wie last heeft van slecht genezende wonden of een vertraagd herstel na verwondingen, kan baat hebben bij het controleren van de vitamine D-spiegel. Dit geldt vooral voor ouderen, bij wie wondgenezing al trager kan verlopen.

Verhoogde gevoeligheid

Een tekort kan de pijngrens verlagen, waardoor gewrichten en spieren gevoeliger aanvoelen. Dit uit zich in pijn bij beweging of druk op de gewrichten. De verhoogde gevoeligheid kan leiden tot vermijding van beweging, wat weer andere klachten veroorzaakt.

Hoe krijg je vitamine D snel omhoog?

Wie een tekort vaststelt, kan dit aanvullen via supplementen, voeding en zonlicht. De aanpak hangt af van de ernst van het tekort en de individuele situatie.

Supplementen en dosering

De standaardbehandeling bij een aangetoond tekort bestaat uit hoge doses vitamine D gedurende ongeveer één maand, gevolgd door een dagelijkse onderhoudsdosering. Volgens Gezondheid.be kan een huisarts de juiste dosering bepalen op basis van bloedonderzoek. Zelfstandig hoge doses slikken zonder medisch toezicht wordt afgeraden.

Zonlicht en voeding

Meer tijd doorbrengen in de zon helpt, maar in de wintermaanden in Nederland is dit vaak niet effectief genoeg. Vette vis, eieren en met vitamine D verrijkte producten kunnen bijdragen. Voor risicogroepen zoals ouderen, zwangeren en mensen met een donkere huid wordt geadviseerd dagelijks een supplement te nemen. Thuisarts.nl beveelt extra vitamine D aan bij zwangerschap, ouderdom, donkere huid of weinig buitenkomen.

Medisch advies

Een diagnose stel je alleen via bloedonderzoek. De standaardtest meet de concentratie van 25-hydroxyvitamine D in het bloed. Een concentratie onder 20 nanomol per liter duidt op een tekort. Raadpleeg de huisarts bij aanhoudende klachten of een vermoeden van een tekort.

Is een vitamine D-tekort gevaarlijk?

Een langdurig tekort kan serieuze gevolgen hebben, vooral voor de botgezondheid. Wie een tekort lange tijd onbehandeld laat, loopt een verhoogd risico op botbreuken en vallen.

Ernstige gevolgen voor botten

Chronisch vitamine D-tekort leidt tot ontkalking van de botten, wat osteoporose tot gevolg kan hebben. Dit vergroot de kans op botbreuken aanzienlijk. Vooral ouderen zijn kwetsbaar. Langdurig tekort verhoogt het risico op vallen en breuken, meldt MoetiknaardeDokter.nl.

Psychische klachten

Er zijn aanwijzingen voor een verband tussen vitamine D-tekort en psychische klachten zoals somberheid en prikkelbaarheid. Verminderde concentratie en slaapproblemen worden ook regelmatig gemeld. Het exacte verband is nog niet volledig opgehelderd, maar onderzoek suggereert dat suppletie kan bijdragen aan verbetering van de stemming bij mensen met een tekort. Winterdip en neerslachtigheid pieken deels door vitamine D-tekort, volgens Pazzox.nl.

Nier- en andere organen

Een ernstig tekort kan ook de werking van organen beïnvloeden. Vitamine D ondersteunt het immuunsysteem, en een tekort verhoogt de vatbaarheid voor infecties. Onderzoek wijst op een verband met auto-immuunziekten en verhoogde kans op luchtweginfecties. Professor dr. Chantal Mathieu verbindt tekorten daarnaast met diabetes type 2, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker, volgens Zorgwijzer.nl.

Uitspraken van experts

“Onderzoeken suggereren een verband tussen vitamine D-tekort en bepaalde gezondheidsproblemen, waaronder depressie, botbreuken, diabetes, hartaandoeningen, kanker en infecties.”

— Nguyen, expert (ELLE)

“In de winter heeft 7 op de 10 Belgen een tekort aan vitamine D.”

— Gezondheid.be (gezondheidsportaal België)

“Circa 50 procent van de thuiswonende ouderen heeft volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap een te lage vitamine D-spiegel.”

— Zorgwijzer.nl (gezondheidsinformatie)

Voor mensen in Nederland is de consequentie duidelijk: wie tot een risicogroep behoort — ouder dan 70, donkere huid, zwanger of weinig buiten — doet er verstandig aan om minimaal de vitamine D-spiegel te controleren en, indien nodig, direct te starten met suppletie. De eerste stap is altijd de huisarts bellen bij aanhoudende vermoeidheid of onverklaarbare spier- en botklachten.

Gerelateerde lectuur: Ziekte van Crohn symptomen

Bij een vitamine D-tekort helpen vaak combinatiesupplementen zoals vitamine D3 met K2 van Sunday Natural om vermoeidheid en botpijn effectief te bestrijden.

Veelgestelde vragen